Opis
Jedną z najważniejszych potrzeb człowieka jest bezpieczeństwo. Stanowi ono podstawową wartość dla osób niepełnosprawnych, w tym z uszkodzonym zmysłem słuchu. Brak możliwości słyszenia czy jego znaczne ograniczenie utrudniają bowiem właściwą reakcję w sytuacjach kryzysowych.
Nad problemem zapewnienia skutecznej ochrony osobom niesłyszącym pochylili się Aneta Majkowska i Grzegorz Majkowski w pracy „Komunikowanie się z osobami niesłyszącymi w sytuacjach kryzysowych. Wychowanie dla bezpieczeństwa”.
Celem Autorów jest przekonanie osób słyszących, w tym członków służb mundurowych, różnych Rodzajów Sił Zbrojnych RP, funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, członków Państwowej Straży Pożarnej i innych struktur odpowiedzialnych za bezpieczeństwo do poznania podstaw polskiego języka migowego (PJM), którym posługują się osoby niesłyszące.
Na wstępie książki Autorzy zamieścili wymowny cytat zaczerpnięty z Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, który dobrze oddaje ich intencje:
Wszystkie istoty ludzkie rodzą się wolne i równe
pod względem swej godności i swych praw.
Są obdarzone rozumem i sumieniem, i powinny
postępować wobec siebie w duchu braterstwa.
(Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, Art. 1., 1948 r.)
Twórcy pracy zachęcają członków służb mundurowych do opanowania podstawowych komunikatów, głównie dyrektyw, wyrażanych za pomocą PJM, które ułatwią zapewnienie bezpieczeństwa osobom niesłyszącym.
Konieczność podnoszenia kompetencji w celu niesienia skutecznej pomocy osobom w sytuacjach zagrażających ich zdrowiu i życiu, dobrze oddają następujące słowa Autorów zamieszczone we Wprowadzeniu:
„Hasło, które towarzyszy Wojskom Obrony Terytorialnej: <Zawsze gotowi, zawsze blisko> odnosi się do wszystkich, którzy niosą pomoc potrzebującym i jednocześnie zobowiązuje do doskonalenia się w umiejętności skutecznego pomagania, w przygotowaniu sprawnej akcji ratowniczej” (s.11).
Obszerną, 400-stronicową pracę rozpoczyna rozdział zatytułowany „Bezpieczeństwo jako najważniejsze dobro społeczne”. Autorzy przybliżają pojęcie bezpieczeństwa. Czynią teoretyczne rozważania na temat sytuacji kryzysowej i reagowania kryzysowego. W końcowej części rozdziału zwracają uwagę na potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa osobom z niepełnosprawnościami.
W dalszej części pracy Autorzy podkreślają, że niesłyszący budują wyjątkową społeczność językowo-kulturową.
W rozdziale drugim „Wspólnota osób niesłyszących” wskazują na to, że osoby z niepełnosprawnym zmysłem słuchu, świadome własnej kultury, inności i używające polskiego języka migowego (PJM), tworzą mniejszość kulturową. Informują, że członkowie tej wspólnoty są określani słowem „Głuchy”, pisanym wielką literą i reprezentują Kulturę Głuchych (KG).
W rozdziale trzecim zatytułowanym „Niesłyszący jako mniejszość językowa” Autorzy wprowadzają czytelnika w problematykę polskiego języka migowego (PJM) jako pełnoprawnego, naturalnego języka wizualno-przestrzennego. Z tej części pracy dowiadujemy się także na temat systemu językowo-migowego (SJM) oraz o ochronie prawnej języków migowych.
Wniosek z tych części pracy jest taki, że brak słuchu daje osobom niesłyszącym możliwość tworzenia własnej kultury i języka.
W rozdziale czwartym „Komunikowanie się służb mundurowych z osobami niesłyszącymi w sytuacjach kryzysowych” Autorzy piszą na temat złożoności komunikacji, współdziałania nadawczo-odbiorczego. Wskazują na rolę polskiego języka migowego (PJM) w interakcjach podmiotów ochraniających oraz podmiotów chronionych w sytuacjach zagrażających zdrowiu i życiu osób niesłyszących.
Pracę wzbogacają zdjęcia znaków polskiego języka migowego (PJM), które wyrażają konkretne treści, odpowiadające w języku polskim pojedynczym słowom, np. Alarm, Razem, Tonie oraz krótkim, kilkuznakowym zdaniom rozkazującym, np. Uciekaj w prawo!, Uciekaj w lewo!, Daj gaśnicę!, pytającym, np. Co cię boli?, czy ostrzeżeniom, np. Uwaga, powódź!
Ważny dla odbioru pracy jest precyzyjnie przygotowany Indeks osobowy, który ułatwia lokalizowanie postaci na stronach książki i Indeks przedmiotowy, który pozwala sprawnie wyszukiwać informacje za pomocą haseł dotyczących konkretnych pojęć, np. fonogesty, komunikacja interpersonalna, lingwistyka kontaktu, polski język migowy (PJM).
Na uwagę zasługuje także okładka książki. Nieprzypadkowo jej centralne miejsce zajmuje rysunek motyla w niebieskim kolorze. Niebieski motyl jest międzynarodowym symbolem Głuchych. Wynika to m.in. z faktu, że motyle nie posiadają zmysłu słuchu oraz z przyjęcia w kulturze, że kolor niebieski (szczególnie odcienie turkusowe i błękit) symbolizuje jedność, nadzieję, dumę kulturową oraz zaufanie, wzniosłość i szczerość.
Na koniec przytaczamy fragment z recenzji prof. dr hab. inż. Ryszarda Jakubczaka (Akademia Policji w Szczytnie):
„Naukowa ekspresja Autorów jest niezwykle interesującą emanacją problemu aktualnego i ciągle zwiększającego swoją istotność, nie tylko dla nauki polskiej, ale przede wszystkim dla praktyków i generalnie osób zajmujących się bezpieczeństwem w sferze jego planowania i zarządzania nim, popularyzacji wiedzy na skalę krajową i międzynarodową. […]. Autorzy zwracają uwagę na uświadomienie słyszącym, w tym przedstawicielom służb mundurowych, np. służb ratowniczych, jak istotna i pomocna jest znajomość podstawowych znaków języka migowego. […]. Należy zauważyć, że niniejsza monografia łączy w syntetyczny sposób kilka wymiarów – teoretyczny, praktyczny i postulatywny”.
dr Iwona Gryz (Uniwersytet Radomski im. Kazimierza Pułaskiego)
